بیست‌وپنج سال از iPod؛ الگویی که اپل هنوز تکرارش می‌کند
بعضی محصولات بعد از رفتن‌شان هم حرف دارند؛ iPod دقیقاً از همین نوع است. بیست‌وپنج سال پس از رونمایی، دیگر محصولی برای فروش نیست، اما داستانش هنوز یکی از روشن‌ترین نمونه‌های شیوهٔ اپل در ساختن یک اکوسیستم است؛ دستگاهی که در آغاز با تردید روبه‌رو شد و بعد چنان در زندگی روزمره جا افتاد که حتی حذف تدریجی‌اش هم بخشی از همان منطق توسعه به نظر می‌رسید.
Steve Jobs نخستین iPod را در ۲۳ اکتبر ۲۰۰۱ در رویدادی کوچک در تالار Town Hall مقر Infinite Loop معرفی کرد. شعار «۱۰۰۰ آهنگ در جیب شما» وعدهٔ اصلی بود: پنج گیگابایت هارد دیسک، نمایشگر ال‌سی‌دی تک‌رنگ، گردونهٔ چرخان مکانیکی و تا ده ساعت باتری. قیمت ۳۹۹ دلار بود و دستگاه فقط با Mac و iTunes کار می‌کرد. اتصال FireWire هم موسیقی را منتقل می‌کرد و هم باتری را شارژ؛ به گفتهٔ اپل، یک CD در کمتر از ده ثانیه و هزار آهنگ در کمتر از ده دقیقه منتقل می‌شد.
واکنش اولیه یکدست نبود. بخشی از خوانندگان همان روزها قیمت، وابستگی به Mac و حتی اهمیت دستگاه را زیر سؤال بردند؛ یکی آن را «به‌هیچ‌وجه انقلابی» خواند و دیگری نوشت «این همه هیاهو برای چیزی مسخره». فروش از ۱۰ نوامبر ۲۰۰۱ آغاز شد و خریداران اولیه دربارهٔ اثر انگشت روی بدنهٔ براق، گرمای شارژ و کیفیت صدا گلایه کردند. همین واکنش‌ها روشن‌ترین یادآوری است که قضاوتِ سال اول دربارهٔ یک دستهٔ تازهٔ محصول چقدر می‌تواند گمراه‌کننده باشد.
خط تولید سریع‌تر از آنچه انتظار می‌رفت بزرگ شد: نسل دوم گردونهٔ حساس به لمس گرفت، نسل سوم در ۲۰۰۳ کانکتور ۳۰ پین را آورد و نمایشگر رنگی در ۲۰۰۴ و پخش ویدیو در ۲۰۰۵ به مدل تمام‌اندازه رسید. iPod mini در ژانویهٔ ۲۰۰۴ با بدنهٔ آلومینیومی رنگی و Click Wheel معرفی شد؛ همان کنترلی که بعداً به iPod تمام‌اندازه هم راه یافت. در ۲۰۰۵ نوبت به shuffle بدون نمایشگر و nano با طراحی نازک و متکی بر حافظهٔ فلش رسید و نسل‌های بعدی nano پخش ویدیو، دوربین فیلم‌برداری و نمایشگر لمسی هم پیدا کردند.
فروش، مقیاس ماجرا را به‌سرعت عوض کرد. تا آوریل ۲۰۰۷، کمتر از شش سال پس از عرضهٔ نخستین مدل، صد میلیون iPod فروخته شده بود و تا دهمین سالگرد در ۲۰۱۱ این عدد از ۳۰۴ میلیون گذشت. iPod touch در سپتامبر ۲۰۰۷ با نمایشگر ۳.۵ اینچی Multi-Touch، وای‌فای و Safari همان مسیر را به سمت دستگاهی شبیه iPhone پیش برد؛ هرچند در سال‌های بعد خود iPhone جای آن را گرفت.
حذف تدریجی از ۲۰۱۴ آغاز شد: iPod classic در سپتامبر همان سال کنار رفت، nano و shuffle در ژوئیهٔ ۲۰۱۷ و سرانجام touch در ۱۰ مهٔ ۲۰۲۲. نسل هفتم touch در مهٔ ۲۰۱۹ با تراشهٔ A10 Fusion و تا ۲۵۶ گیگابایت حافظه عرضه شده بود و تا آخرین روز بدون به‌روزرسانی سخت‌افزاری همان ماند. اپل در اطلاعیهٔ توقف گفت پخش موسیقی حالا در دیگر محصولاتش ادغام شده است و گرگ یوسویاک، معاون ارشد بازاریابی جهانی، تأکید کرد «روح iPod» در iPhone، Apple Watch، HomePod mini، Mac، iPad و Apple TV زنده است.
از این مسیر می‌توان الگویی خواند که اپل بعدها بارها تکرارش کرد: سخت‌افزار بسته، نرم‌افزار مدیریت محتوا و فروشگاه محتوا در یک زنجیرهٔ واحد. iPod تنها یک پخش‌کنندهٔ موسیقی نبود؛ دروازهٔ ورود کاربر به iTunes و در ادامه به اقتصاد محتوای دیجیتال بود. وقتی iPhone همان نقش را با صفحهٔ لمسی و اتصال دائمی‌تر ایفا کرد، iPod در عمل به قربانی موفقیت خودش تبدیل شد. این خوانش یک تفسیر تحلیلی است و نباید آن را با اعلام رسمی همان سال‌ها اشتباه گرفت؛ هرچند با تاریخ توقف‌ها و جملهٔ رسمی اپل هم‌خوانی دارد.
امروز iPod چیزی برای خرید نیست و این سالگرد هم خبری از تغییر تازه در محصولات اپل ندارد. ارزش آن در معیاری است که به دست می‌دهد: محصولی که در آغاز «مسخره» به نظر می‌رسید، با گذشت زمان به ستون یک اکوسیستم تبدیل شد و بعد جای خود را به جانشینی داد که خودش ساخته بود. هر بار که اپل دستهٔ تازه‌ای معرفی می‌کند، این معیار همچنان به کار می‌آید؛ البته اگر سال اول را با حوصله‌ای بیشتر از خوانندگان ۲۰۰۱ قضاوت کنیم.
