سیری هوش مصنوعی؛ چهار زبان جدید و غیبت همیشگی فارسی

اپل اعلام کرده است که سیری مبتنی بر هوش مصنوعی تا پایان امسال از چهار زبان جدید شامل چینی سنتی، نروژی، ترکی و ویتنامی پشتیبانی خواهد کرد. این خبر کوتاه در نگاه نخست یک به‌روزرسانی معمول به نظر می‌رسد، اما بررسی دقیق‌تر این فهرست گویای آن است که دستیار هوشمند اپل تا چه مرزی پیش رفته و کدام کاربران همچنان در پشت درهای بسته منتظر مانده‌اند.

نسخه‌ی نخست سیری جدید در سپتامبر گذشته تنها با زبان انگلیسی عرضه شد. پس از آن و با انتشار iOS 27.2 و نسخه‌های هم‌خانواده، پنج زبان دیگر یعنی فرانسوی، ژاپنی، کره‌ای، پرتغالی و اسپانیایی به این چرخه پیوستند و اکنون با اعلام اخیر، چهار زبان دیگر نیز به این جمع اضافه می‌شوند. بازه‌ی زمانی اعلام‌شده همان عبارت آشنای «پایان امسال» است؛ وعده‌ای که نه تاریخ دقیقی در بر دارد و نه ترتیبی مشخص برای عرضه‌ها ارائه می‌دهد. با احتساب این موارد، شمار زبان‌های پشتیبانی‌شده به عدد نه‌می‌رسد؛ یعنی درست پنج ماه پس از روزی که این قابلیت تنها با یک زبان پا به میدان گذاشته بود.

اما نکته‌ی بنیادینی که گاه در میان هیاهوی تیترها گم می‌شود، الگوی انتشار این به‌روزرسانی‌هاست. زبان‌ها به یک‌باره و کامل از راه نمی‌رسند، بلکه در قالب بسته‌هایی چندگانه و هم‌زمان با انتشار نسخه‌های جزئی سیستم‌عامل ارائه می‌شوند. اپل هیچ‌گاه درباره‌ی معیارهای دقیق این انتخاب سخن نگفته است و از منظر بیرونی، تنها می‌توان عواملی چون وسعت بازار، هزینه‌های آموزش مدل و ظرفیت تیم‌های زبانی را به عنوان فرضیاتی محتمل در نظر گرفت؛ فرضیاتی که البته هیچ‌کدام رنگ قطعیت به خود نمی‌گیرند. تلاش برای ساختن یک جدول زمانی بر اساس تنها دو نمونه‌ی موجود، بیشتر به گمانه‌زنی شبیه است تا تحلیلی متکی بر داده.

پشتیبانی از یک زبان جدید در ساختار دستیار صوتی، بسیار فراتر از افزودن ساده‌ی یک فایل ترجمه است. سیستم باید توانایی درک گفتار روزمره‌ی کاربران آن زبان، انواع لهجه‌ها، سرعت متغیر بیان و حتی ساختارهای زبانی آمیخته با واژگان بیگانه را داشته باشد و مدل زبانی خود را بر همین اساس آموزش دهد. همین پیچیدگی فنی است که دلیل گام‌به‌گام و تدریجی بودن این مسیر را به خوبی توجیه می‌کند.

برای مخاطبی که فارسی زبان مادری اوست، پیام این فهرست کاملاً عریان و شفاف است: سیری هوش مصنوعی هنوز زبان فارسی را نمی‌فهمد و اپل هیچ چشم‌انداز زمانی مشخصی برای آن اعلام نکرده است. کاربری که امروز قصد استفاده از این امکانات را داشته باشد، ناچار است دستگاه خود را روی یکی از زبان‌های پشتیبانی‌شده تنظیم کند؛ یعنی فرمان‌ها را به زبانی غیرمادری صادر کند، با لهجه‌ای که لزوماً منطبق بر داده‌های آموزشی مدل نیست و با اصطلاحاتی که بخشی از بار معنایی خود را در این جابه‌جایی از دست می‌دهند. تجربه‌ی زیسته‌ی این وضعیت برای کاربران فارسی‌زبان یکسان نیست، اما یک ویژگی ثابت دارد: دستیار هوشمند خانگی قادر نیست با همه‌ی اعضای خانواده به یک زبان سخن بگوید.

در این میان، افزودن زبان ترکی به فهرست نیز نیازمند نگاهی دقیق‌تر است. اپل در بیانیه‌ی خود تنها به واژه‌ی «ترکی» بسنده کرده و مشخص نکرده است که کدام گونه‌ی زبانی را مد نظر دارد؛ چرا که ترکی استانبولی با ترکی آذربایجانی رایج در بخش‌هایی از ایران تفاوت‌های ساختاری دارد. تا زمانی که اپل جزئیات فنی بیشتری در این زمینه منتشر نکند، نمی‌توان این رویداد را یک پیروزی قطعی برای ترک‌زبانان آذربایجانی دانست و بهتر است آن را فراتر از یک نام ساده ارزیابی نکنیم.

آنچه در این بیانیه‌ها غایب است، به اندازه‌ی مفاد آن‌ها اهمیت دارد؛ سکوت مطلق اپل درباره‌ی زبان فارسی و نبودِ هیچ‌گونه نشانه‌ی مکتوب درباره‌ی ترتیب زبان‌های بعدی. این سکوت را هم می‌توان نشانه‌ای از اولویت پایین‌تر این بازار دانست و هم حاصل تلاش‌های پنهانی که در پس پرده جریان دارد؛ با این حال، هر دو نگاه در حوزه تفسیر جای می‌گیرند و هیچ‌کدام داده‌ی خام و مستقیمی از درون خبر به دست نمی‌دهند. تنها تکیه‌گاه محکم ما همین فهرست کوتاهی است که نام‌های تازه را پذیرفته اما نام فارسی همچنان در آن غایب است.

تحلیل درست این شرایط نه نشانه‌ی یک شکست بزرگ است و نه دستاوردی خیره‌کننده برای دیگران؛ بلکه روند تدریجی شرکتی است که پله‌به‌پله زبان‌ها را به اکوسیستم خود اضافه می‌کند و فعلاً جایی برای فارسی در این پله‌ها در نظر نگرفته است. منتظران این قابلیت تنها می‌توانند به تماشای این جدول بنشینند و ببینند سهم موج بعدی از آنِ کیست.

تا پایان سال جاری میلادی، سیری هوش مصنوعی به مرز پشتیبانی از نُه زبان می‌رسد؛ آماری که به روشنی نشان می‌دهد توسعه‌ی زبانی برای اپل پروژه‌ای مستمر و تدریجی است، نه ویژگی‌ای که با یک عرضه پرونده‌اش بسته شود. برای جامعه‌ی فارسی‌زبان، نتیجه‌ی ملموس این روند آن است که بهره‌مندی از این فناوری همچنان از مسیر زبان‌های واسطه می‌گذرد؛ همراه با هزینه‌هایی که در کیفیت لهجه، جمله‌بندی‌های ترکیبی و میزان دقت پاسخ‌ها نمایان می‌شود. تا انتشار اطلاعیه‌ی رسمی بعدی، هرگونه گمانه‌زنی پیرامون تاریخ ورود فارسی به سیری، صرفاً در حد حدس و گمان باقی خواهد ماند.