ده سال پس از تاچ‌بار؛ چرا هیچ مک تازه‌ای دیگر آن را ندارد؟
ده سال پیش، در رویدادی که اپل نامش را «Hello again» گذاشته بود، نوار باریکی از نمایشگر روی کیبورد مک‌بوک پرو نشست و جای ردیف کلیدهای فانکشن را گرفت. اپل آن را «انقلابی» خواند و هیجان آن شب هنوز از عکس‌ها پیدا است. اما امروز هیچ مک تازه‌ای این نوار را ندارد و بازگشتش هم هرگز رسماً اعلام نشد؛ اپل حتی زحمت یک خداحافظی رسمی را هم به خودش نداد.
مراسم ۲۷ اکتبر ۲۰۱۶ (ششم آبان ۱۳۹۵) برای اپل نقطه‌عطفی پرحاشیه بود. مک‌بوک پرو در همان رویداد هم بازطراحی شد و هم بخشی از بدنه‌ی آشنایش را از دست داد: تاچ‌بار جای کلیدهای فانکشن نشست، درگاه HDMI و کارت‌خوان SD و اتصال مغناطیسی MagSafe حذف شدند و کیبورد کم‌ارتفاعی که با نام پروانه‌ای شناخته می‌شد روی همان بدنه قرار گرفت. اپل همه‌ی این تغییرها را یک‌جا معرفی کرد و کاربران هم آن‌ها را یک‌جا پذیرفتند یا یک‌جا پس زدند؛ وسطِ راه جایی برای مانور نمانده بود.
تاچ‌بار نوار Retina Multi-Touch بود که محتوایش با اپلیکیشن فعال عوض می‌شد؛ در فایندر کلیدهای معمول را نشان می‌داد، در نرم‌افزار ویرایش ویدیو تایم‌لاین می‌آورد و در پخش موسیقی سطح تنظیم صدا. منطق پشتش روشن بود: ردیف کلیدهای ثابتی که در بیشتر لحظه‌ها بیکارند، جای خود را به سطحی بدهند که فقط گزینه‌های همان لحظه را نشان می‌دهد. روی کاغذ، ایده‌ی هوشمندانه‌ای بود.
همین منطق، شکاف را از روز اول ساخت. کسی که با صفحه‌کلید سریع تایپ می‌کند به موقعیت ثابت کلیدها تکیه دارد و نمی‌تواند برای زدن Esc یا کم‌کردن صدا به سطحی نگاه کند که هر بار چیدمان تازه‌ای دارد. برای بخشی از کاربران حرفه‌ای، تاچ‌بار یعنی از دست دادن کنترل فیزیکی در ازای سطحی که باید دیده شود؛ برای بخشی دیگر، میان‌بری تازه برای کنترل‌های وابسته به اپ. هر دو واقعیت داشتند و هر دو در همین ده سال شنیده شدند.
پایانش تدریجی بود و بی‌آنکه اعلام شود. سال ۲۰۱۹ (۱۳۹۸) مک‌بوک پرو ۱۶ اینچی کلید Esc فیزیکی را به کیبورد برگرداند. سال ۲۰۲۱ (۱۴۰۰) مدل‌های رده‌بالا تاچ‌بار را کنار گذاشتند. آخرین بازمانده، مک‌بوک پرو ۱۳ اینچی بود که در اکتبر ۲۰۲۳ (پاییز ۱۴۰۲) از خط تولید خارج شد. از آن روز تا امروز هیچ مکی آن نوار را برنگردانده است.
این رفتار در اپل الگویی تکرارشونده دارد؛ البته این بخش تحلیل شخصی من است و باید آن را تفسیر دانست، نه سند: وقتی تصمیمی سخت‌افزاری بحث‌برانگیز از آب درمی‌آید، شرکت آن را در یک بیانیه پس نمی‌گیرد؛ در بازطراحی بعدی حلش می‌کند و آرام از فهرست بیرون می‌برد. نتیجه اینکه فاصله‌ی میان معرفی پرسروصدا و حذف بی‌صدا می‌تواند چند سال باشد و کاربر در همین فاصله دستگاه می‌خرد، به آن عادت می‌کند و بعد باید عادت تازه‌ای بسازد.
درس ماندگارتر اما به جنس تغییر مربوط است. قابلیتی که چیزی به دستگاه اضافه می‌کند — حسگری تازه یا لایه‌ای از کنترل — معمولاً عمر بلندی دارد، چون چیزی را از کاربر نمی‌گیرد. قابلیتی که جای یک کنترل فیزیکی می‌نشیند، هر روز باید ارزش این جانشینی را ثابت کند. تاچ‌بار در این آزمون موفق نشد و کیبورد به شکل پیشین خود برگشت.
به این ماجرا یک هم‌زمانی جالب هم اضافه شده است: گفته می‌شود اپل فردا نخستین مک‌بوک پرو با نمایشگر لمسی را رونمایی می‌کند. این خبر در حد یک گزارش منتشرشده است، نه اعلان رسمی، و نباید آن را نتیجه‌ی قطعی گرفت. ضمن اینکه لمس نمایشگر و تاچ‌بار دو چیز متفاوت‌اند: یکی لایه‌ای به صفحه اضافه می‌کند و دیگری کلیدهای فیزیکی را برمی‌داشت. تاریخِ تاچ‌بار نه تأیید آن گزارش است و نه رد آن.
آنچه از این ده سال برایم باقی می‌ماند، یک قاعده‌ی ساده برای خواندن تصمیم‌های سخت‌افزاری اپل است: به تیتر معرفی اعتماد نکنید و به چرخه‌ی بازطراحی نگاه کنید. میان «انقلابی» بودن یک ایده در روز اول و ماندنش در دستگاه‌های سال دهم، فاصله‌ای هست که تنها گذر زمان و بازخورد کاربران آن را پر می‌کند؛ و تاچ‌بار شاید روشن‌ترین نمونه‌اش باشد.
