Solidigm، کارخانهٔ NAND و نیویورک؛ اپل هنوز در این معادله نیست
خبری که شاید به‌سرعت زیر سایهٔ هیاهوی هوش مصنوعی گم شود، اما لایه‌ای مهم از زنجیرهٔ تأمین حافظه را نشان می‌دهد: Solidigm، سازندهٔ حافظه‌های فلش وابسته به SK Hynix، در حال بررسی ساخت کارخانهٔ NAND در آمریکاست. رویترز این را به نقل از سه منبع آگاه نوشته و می‌گوید نیویورک، به‌ویژه بخش‌های شمالی آن، جدی‌ترین گزینه است. هنوز نه توافقی امضا شده و نه مکان دقیق، مبلغ سرمایه‌گذاری، ظرفیت تولید یا زمان ساخت روشن است. خود Solidigm می‌گوید گزینه‌هایش را برای حفظ رقابت‌پذیری بررسی می‌کند و به تصمیم قطعی نرسیده؛ SK Hynix هم بررسی را تأیید کرده، بی‌آنکه تعهدی بدهد.
برای فهم اهمیت ماجرا باید بدانیم NAND چیست. NAND نوعی حافظهٔ فلش است که داده‌ها را حتی پس از قطع برق نگه می‌دارد و در گوشی، لپ‌تاپ و سرور مرکز داده به کار می‌رود. Solidigm یکی از تولیدکنندگان همین تراشه‌هاست؛ شرکتی که SK Hynix پس از خرید بخش حافظه و درایو حالت جامد اینتل در سال ۲۰۲۱ شکل داد. خود SK Hynix یکی از بزرگ‌ترین سازندگان حافظه در جهان است و رقیب اصلی‌اش در این بازار Micron، تولیدکنندهٔ آمریکایی، به شمار می‌آید.
نکتهٔ کلیدی اینجاست که Solidigm امروز فقط یک کارخانهٔ تولید NAND دارد؛ در شهر دالیان چین. ساخت کارخانه در آمریکا وابستگی این شرکت به چین را کم می‌کند و ریسک تعرفه‌ها و محدودیت‌های صادرات تجهیزات تراشه‌سازی به چین را پایین می‌آورد. منبع آگاه گفته در کرهٔ جنوبی NAND نسبت به DRAM و حافظهٔ پهنای‌باند بالا حساسیت راهبردی کمتری دارد و همین می‌تواند کارخانهٔ آمریکایی را برای سئول پذیرفتنی‌تر کند.
این تصمیم را نمی‌توان جدا از کشمکش واشینگتن و سئول خواند. دولت ترامپ از تراشه‌سازان کره و تایوان می‌خواهد تولید خود را در آمریکا گسترش دهند و Howard Lutnick، وزیر بازرگانی آمریکا، به شرکت‌هایی که سرمایه‌گذاری کافی در آمریکا نکنند تعرفه‌هایی تا ۱۰۰ درصد را هشدار داده است. در سوی دیگر، کرهٔ جنوبی می‌خواهد SK Hynix و سامسونگ به سرمایه‌گذاری داخلی ادامه دهند و ساخت یک خوشهٔ نیمه‌هادی ملی را سرعت ببخشند. Lee Jae Myung، رئیس‌جمهور کره، پذیرفته که این خواسته‌های متناقض جنجالی‌اند.
نیویورک هم بی‌دلیل روی میز نیست. این ایالت تا ۱۰ میلیارد دلار مشوق تراشهٔ سبز ارائه می‌دهد که بر پایهٔ عملکرد است و پروژه‌ها برای واجد شرایط شدن باید دست‌کم ۵۰۰ شغل بسازند و در هر دورهٔ ده‌ساله حداقل ۳ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری کنند. Micron پیش‌تر ساخت مجتمعی ۱۰۰ میلیارد دلاری برای تولید حافظه را در منطقهٔ Clay نزدیک سیراکیوز آغاز کرده و همین تمرکز نیروی کار و شبکهٔ تأمین‌کنندگان می‌تواند نیویورک را برای تولیدکنندهٔ دیگری جذاب‌تر کند. این ایالت میزبان عملیات شرکت‌هایی مانند GlobalFoundries، سازندهٔ تراشه برای دیگران، و همچنین واحدهایی از IBM و Wolfspeed است.
پشت این ماجرا تقاضای هوش مصنوعی است، هرچند نه آن‌طور که رایج است تصور می‌شود. وقتی از هوش مصنوعی حرف می‌زنیم، معمولاً یاد پردازنده‌های گرافیکی و حافظه‌های پهنای‌باند بالا می‌افتیم، اما مراکز داده به حافظهٔ ماندگار هم نیاز دارند؛ همان‌جایی که Solidigm با درایوهای حالت جامد سازمانی و پرظرفیتش بازی می‌کند. بنابراین ساخت یک کارخانهٔ NAND، لایهٔ دیگری از زنجیرهٔ تأمین هوش مصنوعی را هدف می‌گیرد، متفاوت از پروژهٔ SK Hynix در ایندیانا که در آن بسته‌بندی و تست حافظه انجام می‌شود.
دربارهٔ اپل اما بگذارید صریح بگویم: این گزارش چیزی را تأیید نمی‌کند. نه اپل مشتری Solidigm معرفی شده و نه گفته شده چنین کارخانه‌ای حافظهٔ iPhone، iPad یا Mac را تأمین خواهد کرد. برداشت من این است که هر ارتباط فرضی با اپل فقط از راه بازار بزرگ NAND و به شکلی غیرمستقیم ممکن است، آن هم در بازه‌ای چندساله. حتی اگر ساخت آغاز شود، کارخانه بلافاصله ظرفیت قابل‌اعتماد نمی‌سازد؛ باید تجهیزات نصب شود، خط تولید به بازده تجاری برسد و خروجی آن برای مشتریان تأیید شود. تراشه‌های NAND داده را ذخیره می‌کنند، در حالی که حافظهٔ پهنای‌باند بالا نقش حافظهٔ کاری پرسرعت را برای شتاب‌دهنده‌های هوش مصنوعی دارد؛ ترکیب محصول این کارخانه هم هنوز تعیین نشده است.
در کوتاه‌مدت، این خبر نه قیمت محصولی را تغییر می‌دهد و نه برای خریدار ایرانی دستاورد عملی دارد. آنچه ارزش پیگیری دارد جهت کلی است: تولید حافظه در حال فاصله گرفتن از چین و پراکنده شدن میان کشورهاست و این تغییر آرام می‌تواند سال‌ها بعد به‌صورت غیرمستقیم روی بازار حافظه و محصولات اپل اثر بگذارد. تا آن روز، هر ادعایی دربارهٔ تأثیر فوری بر اپل یا بازار ایران بی‌پشتوانه است.
