Magic Mouse هفده‌ساله می‌شود؛ سه ایرادی که اپل در این ۱۷ سال اصلاح نکرد

هفده سال پیش، در ۲۰ اکتبر ۲۰۰۹، اپل ماوسی را معرفی کرد که خودش آن را نخستین ماوس چندلمسی جهان می‌دانست: Magic Mouse. در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ این ماوس هفده‌ساله می‌شود و اگر بخواهم صادق باشم، از آن روز تا امروز در سه نکته‌ای که کاربران بیشتر از همه به آن‌ها ایراد گرفته‌اند تقریباً دست‌نخورده مانده است. به گمانم برای محصولی که یک بار قرار بود شیوه‌ی کار با ماوس را عوض کند، این عدد کمی غم‌انگیز است. آنچه در ادامه می‌خوانید تحلیلی درباره‌ی طراحی و اولویت‌های محصولی اپل است، نه خبری تازه و نه راهنمای خرید.

داستان از همان ۲۰ اکتبر ۲۰۰۹ شروع می‌شود. اپل Magic Mouse را رونمایی کرد؛ ماوسی که همراه همه‌ی iMacها ارسال می‌شد و کاربران مک‌های قدیمی‌تر می‌توانستند آن را با پرداخت ۶۹ دلار بخرند. دو سال از معرفی iPhone می‌گذشت؛ همان محصولی که چندلمسی را به دنیا معرفی کرد و اپل همان ایده را این بار به سطح ماوس آورد. دکمه‌های آشنای چپ و راست حذف شدند و یک سطح یکپارچه جای آن‌ها را گرفت: ضربه به سمت چپ یعنی کلیک چپ و ضربه به سمت راست یعنی کلیک راست. حرکت انگشت روی همین سطح هم اسکرول، جابه‌جایی میان تایم‌لاین‌ها و بزرگ و کوچک کردن تصویر را ممکن می‌کرد. مینیمالیسم در خالص‌ترین شکلش، و همان‌جا بود که بحث‌ها شروع شد.

همان سال‌های نخست نشان داد این طراحی برای همه خوشایند نیست. Magic Mouse از ابتدا پشتیبانی پیش‌فرض از کلیک میانی نداشت و برخی ژست‌های پرکاربرد Mac OS X روی آن تعریف نشده بود. گزارش‌هایی از ناپایداری اتصال Bluetooth منتشر شد که روی بعضی مک‌ها بیشتر از بقیه خودنمایی می‌کرد. اما مهم‌تر از همه، ارتفاع کم بدنه بود که برای بسیاری از کاربران ناراحت‌کننده و از نظر ارگونومی نامناسب به شمار می‌رفت. نسخه‌ی اول با باتری قلمی AA کار می‌کرد و اپل حتی باتری قابل شارژ و شارژر اختصاصی خودش را هم می‌فروخت. این انتقادها یک سال پیش از ماجرای آنتن‌گیت iPhone 4 مطرح شد؛ همان‌جا که رویکرد فرم‌محور Jony Ive، طراح ارشد وقت اپل، تا حدی در بروز مشکل مؤثر دانسته شد.

شش سال طول کشید تا اپل در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۵ نسخه‌ی دوم را همراه Magic Trackpad 2 معرفی کند. این بار باتری داخلی و قابل شارژ به بدنه اضافه شد و رنگ Space Gray هم به مدل سفید پیوست، هرچند در ابتدا فقط همراه iMac Pro عرضه می‌شد. رنگ‌های بیشتر در ۲۰۲۱ و همراه آی‌مک‌های مجهز به تراشه‌ی M1 آمدند. اما دو تغییر اصلی این نسخه هیچ‌کدام با استقبال روبه‌رو نشد؛ و به گمانم این بار حق با کاربران بود.

اولی جای پورت شارژ بود. اپل پورت Lightning را در کف بدنه گذاشت؛ جایی که تا امروز دستمایه‌ی طنز آنلاین است. مشکل فقط ظاهر عجیبش نبود: ماوس در طول شارژ قابل استفاده نبود و هیچ ماوس بی‌سیم دیگری چنین محدودیتی نداشت. دومی Force Touch بود که در Magic Trackpad 2 وجود داشت اما به ماوس نیامد. چون در این ماوس کل سطح بدنه هنگام کلیک حرکت می‌کند، بعضی کاربران حس می‌کردند کف دستشان گیر می‌افتد.

Magic Mouse 2 تا ۲۰۲۴ بدون تغییر ماند. آن سال اپل پورت Lightning را برداشت و USB-C گذاشت؛ فرصتی مناسب برای جابه‌جا کردن پورت که از دست رفت و پورت دقیقاً سر جای قبلی ماند. اگر از من بپرسید، این یکی از آن تصمیم‌هایی است که فقط با منطق «چیزی را خراب نکن» توضیح‌پذیر است؛ نه با منطق طراحی.

نویسنده‌ی متن منبع چند اصلاح ساده پیشنهاد می‌کند: انتقال پورت USB-C به لبه‌ی جلویی بدنه، بازگشت دکمه‌های فیزیکی چپ و راست، و ارتفاعی که در محل گرفتن دست بالاتر و نزدیک دکمه‌ها پایین‌تر باشد. او به Logitech MX Master 4 اشاره می‌کند؛ ماوسی از لاجیتک، سازنده‌ی شناخته‌شده‌ی لوازم جانبی کامپیوتر، که با فشردن یک دکمه و سپس حرکت ماوس امکان اجرای ژست را می‌دهد. اپل می‌تواند چنین استدلال کند که شارژ پنج‌دقیقه‌ای برای یک روز کار کافی است، اما این استدلال توجیهی برای ضعف طراحی است، نه دلیلی برای ادامه دادن آن.

برای کاربر مک در ایران، ارزش این بحث در تصمیم خرید فوری نیست. متن منبع یک یادداشت تحلیلی است و هیچ قیمت، برنامه‌ی عرضه یا تغییر تازه‌ای در محصول اعلام نکرده؛ پس نمی‌توان از آن قیمت داخلی یا زمان بازطراحی بعدی را بیرون کشید. آنچه به کار می‌آید الگویی است که این ماوس نشان می‌دهد: در خط لوازم جانبی مک، اپل ظاهر مینیمال را بر راحتی استفاده‌ی طولانی ترجیح داده و میدان نوآوری لمسی را به ترک‌پد سپرده است. این خوانش، تفسیر است و نه واقعیت مستند.

هر پیشنهادی درباره‌ی نسخه‌ی بعدی هم در حد آرزو و سلیقه‌ی نویسنده‌ی متن منبع است و هیچ منبع دیگری آن را تأیید نمی‌کند. تا وقتی اپل تصمیم دیگری بگیرد، Magic Mouse همان محصول ۲۰۰۹ است؛ با همان جادوی چندلمسی و همان ایرادهای قدیمی. هفده سال برای یک ماوس عمر کوتاهی نیست، و به گمانم همین که هنوز درباره‌اش حرف می‌زنیم بهترین شاهد است که ایده‌اش چقدر جلوتر از زمان خودش بود.