مادر داغدار، یک عروسک و پایان پرونده سرقت ادبی Servant
خبر خوشی برای Apple TV از دادگاه تجدیدنظر ناحیه نهم آمریکا رسید: حکم پیشین تأیید شد و بر اساس آن، سریال Servant از فیلم The Truth About Emanuel کپی‌برداری نکرده است. با این تأیید، پرونده‌ای که از ژانویه ۲۰۲۰ باز بود، در سطح دادگاه‌های تجدیدنظر بسته شد.
ماجرا با فرانچسکا گرگورینی، فیلم‌ساز، آغاز شد؛ کسی که در ژانویه ۲۰۲۰ مدعی شد سازندگان Servant داستان فیلمش را دزدیده‌اند. دادگاه بدوی ابتدا شکایت را رد کرد، اما پرونده بعداً به مسیر محاکمه بازگشت و به هیئت منصفه رسید. هیئت منصفه به نفع اپل رأی داد و گرگورینی همان رأی را در مرحله تجدیدنظر به چالش کشید؛ به گزارش رویترز، دادگاه تجدیدنظر ناحیه نهم این چالش را نپذیرفت.
شباهت دو اثر هم انکاری ندارد: در هر دو، مادری داغدار که فرزندش را از دست داده، به عروسکی وابسته می‌شود. اما به نوشته اپل اینسایدر، شباهت همین‌جا تمام می‌شود. نکته ماجرا همین‌جاست: هیئت منصفه برای داوری، خودِ آثار را دید؛ فیلم گرگورینی و سه قسمت اول Servant در دادگاه به نمایش درآمد و اعضای هیئت بر پایه همان تماشا رأی دادند، نه بر پایه خلاصه داستان.
پشت این تصمیم، یکی از پایه‌های کهن قانون کپی‌رایت ایستاده است: قانون از ایده حمایت نمی‌کند، از بیان حمایت می‌کند. یعنی هیچ‌کس نمی‌تواند مالکیت «مادر داغدار و یک عروسک» را از آنِ خود بداند؛ آنچه پشتوانه قانونی دارد، شکل مشخص روایت است: شخصیت‌ها، دیالوگ‌ها، ترتیب رخدادها و زبان تصویری. به قرائت من، این رأی نشان می‌دهد همین تفکیک در دعاوی مربوط به سریال‌های سرویس‌های استریم هم جدی گرفته می‌شود؛ هرچند متن کامل استدلال دادگاه در این گزارش نیامده و نباید از آن قاعده‌ای تازه ساخت.
همین‌جا نکته عملی پرونده هم نهفته است: هیئت منصفه با تماشای خود اثرها قضاوت کرد، نه با خواندن خلاصه‌شان. م. نایت شیامالان، از عوامل سریال، پیش از رأی اولیه گفته بود ماجرا «واضحاً، صد درصد، یک سوءتفاهم» است.
اهمیت این پرونده بیشتر در بار اثبات است تا در نتیجه. سازنده‌ای که مدعی سرقت ادبی است باید نشان دهد بیان اثرش کپی شده، نه صرفاً فرضیه آن؛ و اینجا هیئت منصفه با دیدن هر دو اثر به این جمع‌بندی رسید که چنین کپی‌شدنی رخ نداده است. برای استودیوهایی که هر سال رقم‌های بزرگی صرف تولید محتوای اورجینال می‌کنند، تأیید حکم در مرحله تجدیدنظر یعنی مسیر دفاع حقوقی‌شان همچنان باز است.
با این حال، نباید از این تأیید نتیجه‌ای بزرگ‌تر از خودش گرفت. دادگاه تجدیدنظر یک حکم را تأیید کرد؛ نه قاعده‌ای تازه ساخت و نه درباره ارزش هنری Servant داوری کرد. روشن نیست گرگورینی پیگیری حقوقی بیشتری بخواهد و جزئیات استدلال کامل دادگاه هم در دست نیست. تا آن زمان، این یک پایان پرونده است، نه یک تغییر رویه.
Servant فصل آخرش را در مارس ۲۰۲۳ پخش کرد و کل سریال هنوز در Apple TV در دسترس است. و شاید پرونده هم همین را نشان داد: در دعاوی از این دست، خودِ اثر بیشتر از هر توصیفی حرف می‌زند.
آنچه از این ماجرا برجای می‌ماند همان خط مرزی است که دادگاه‌ها سال‌هاست روی آن کار می‌کنند: ایده‌ها آزادند، بیان‌ها نه. تأیید دادگاه ناحیه نهم این مرز را جابه‌جا نکرد، اما نشان داد در عمل هم قابل اجراست؛ و برای هر دو طرف، از استودیوی بزرگ تا فیلم‌ساز مستقل، همین اندازه کفایت می‌کند تا محاسبه‌های بعدی‌شان را بر آن بنا کنند.
