رأی ترکیبی دادگاه در پرونده ۳۲٫۵ میلیارد دلاری Photos؛ اپل نه برنده کامل، نه بازنده مطلق

پرونده‌ای ۳۲٫۵ میلیارد دلاری که اپل را به ساخت داده‌ی چهره از عکس‌های کاربران و همگام‌سازی آن با iCloud متهم می‌کند، با حکمی تازه وارد مرحله‌ای جدی‌تر شده است؛ حکمی که بخشی از دفاعیات اپل را می‌پذیرد اما ستون فقرات اصلی شکایت را سر جای خود نگه می‌دارد.

نانسی روزنشتنگل، قاضی دادگاه فدرال آمریکا، در دستوری ۳۴ صفحه‌ای به تاریخ ۳۰ سپتامبر، درخواست اپل برای صدور رأی خلاصه را تنها تا حدی پذیرفت. بر اساس این دستور، یکی از سه زیرگروه شاکیان (زیرگروه مرتبط با iCloud) از حالت رسمی خارج شد. با این حال، زیرگروه «دستگاه محلی» که کاربران ساکن ایلینوی با عکس‌های ثبت‌شده در آلبوم «افراد» را در بر می‌گیرد، همچنان رسمی باقی مانده و زیرگروه سوم یعنی کاربرانی که اثر چهره‌شان از تیر ماه ۱۴۰۳ به iCloud منتقل شده، فعلاً پابرجاست تا اطلاعیه‌های عضویت بازنگری شود. از آنجا که دادگاه بیشتر بخش‌های درخواست اپل را رد کرد، پرونده در این نقطه متوقف نخواهد شد.

شاکیان پرونده، از جمله فردی با نام مستعار «جین دو»، استدلال می‌کنند که اپلیکیشن Photos با استفاده از فناوری تشخیص چهره، تصاویر افراد را تحلیل کرده و پدیده‌ای را خلق می‌کند که در پرونده با عنوان faceprint شناخته می‌شود؛ اثری ریاضی از چهره که الگوریتم به کمک آن می‌تواند صاحب گوشی و دیگران را بازشناسد. مسئله از نگاه آن‌ها این است که این داده همراه با عکس‌ها از طریق iCloud میان دستگاه‌ها جابه‌جا می‌شود. این دعوا بر پایه‌ی قانون اطلاعات بیومتریک ایلینوی (موسوم به BIPA) شکل گرفته است؛ قانون سخت‌گیرانه‌ای که از سال ۲۰۰۸ استفاده شرکت‌های خصوصی از داده‌های زیستی نظیر اثر انگشت، اسکن عنبیه، اثر صدا و اثر چهره را ضابطه‌مند کرده است. پیش از این، فیسبوک در سال ۲۰۲۱ ناچار شد برای پایان دادن به دعوایی مشابه، ۶۵۰ میلیون دلار غرامت پرداخت کند.

هسته‌ی فنی ماجرا به این پرسش کلیدی برمی‌گردد که آیا ردیابی چهره بر اساس اندازه‌گیری هندسه‌ی صورت انجام می‌شود یا خیر. اپل استدلال می‌کند که سامانه‌اش با بهره‌گیری از یک شبکه‌ی عصبی، تنها پیکسل‌ها را تحلیل می‌کند و ابعاد فیزیکی صورت را اندازه نمی‌گیرد؛ در نتیجه مشمول تعریف قانونی بیومتریک نمی‌شود. در مقابل، شاکیان معتقدند که همین شبکه، ویژگی‌های چهره از جمله نسبت‌های هندسی میان چشم، بینی و دهان را یاد گرفته و از آن‌ها برای شناسایی استفاده می‌کند. قاضی در این زمینه تا حدی با شاکیان هم‌صدا شد و تأکید کرد شواهد کافی وجود دارد که یک هیئت منصفه می‌تواند این تفسیر را بپذیرد؛ به‌ویژه که قانون نوع خاصی از اندازه‌گیری را الزامی یا ممنوع نکرده است. همچنین، دادگاه ادعای اپل مبنی بر اینکه Photos تنها عکس‌های دارای اثر چهره‌ی مشترک را کنار هم می‌گذارد و هویت کسی را تثبیت نمی‌کند، رد کرد و شواهد موجود را برای کاربرد شناسایی کافی دانست.

با این وجود، تنها پیروزی روشن اپل در این رأی به موضوع «برش چهره» یا face crop مربوط می‌شود؛ تصویر کوچکی که الگوریتم تشخیص چهره برای نمایش هر فرد در آلبوم می‌سازد. به گفته‌ی اپل، اطلاعات نقاط کلیدی صورت صرفاً برای تعیین کادر و اندازه‌ی این برش به کار می‌رود و خودِ برش یک تصویر ساده است که داده‌ی بیومتریک دیگری به همراه ندارد. شاکیان این واقعیت را رد نکردند، اما مدعی شدند که الگوریتم از موقعیت چهره در قاب عکس نیز بهره می‌برد. دادگاه نظر اپل را در این بخش پذیرفت، چرا که جایگاه یک چهره در تصویر اطلاعاتی درباره‌ی هندسه‌ی آن ارائه نمی‌دهد.

شاید مهم‌ترین بخش این رأی، مرزبندی دقیق میان دو مفهوم «دسترسی» و «در اختیار داشتن» باشد. اپل استدلال کرده بود که پردازش‌ها به صورت محلی روی خود دستگاه انجام می‌شود و داده‌های همگام‌شده در iCloud رمزگذاری شده‌اند؛ بنابراین شرکت نه داده‌ی زیستی جمع‌آوری می‌کند و نه آن را در اختیار دارد. قاضی این تفسیر را نپذیرفت و خاطرنشان کرد که اپل شخصاً تعیین می‌کند اثر چهره چگونه ساخته، ذخیره و محافظت شود و همین میزان از کنترل برای تحقق مفهوم «در اختیار داشتن» کفایت می‌کند. او برای روشن‌تر شدن موضوع مثالی آورد: پژوهشگران قرن‌ها کتیبه‌های هیروگلیف را در اختیار داشتند، بی‌آنکه لزوماً معنایشان را بخوانند. به همین ترتیب، سپر دفاعی رمزگذاری کنار گذاشته شد، چرا که ممکن است اپل در آینده رویه‌ی رمزگذاری خود را تغییر دهد.

این دستور judicial به معنای رد ادعای اپل یا اثبات این فرضیه نیست که شرکت محتوای عکس‌ها را می‌خواند؛ بلکه موضوع اصلی دعوا پیرامون رضایت، میزان کنترل بر داده و چارچوب‌های قانونی نگهداری آن است. با این حال، پرونده همچنان زنده است و اپل ناچار خواهد بود استدلال‌های خود درباره‌ی رمزگذاری و مالکیت داده‌ها را بازنویسی کند. پیامدهای این پرونده برای کل صنعت فناوری نیز حائز اهمیت است؛ اگر هیئت منصفه در نهایت به نفع شاکیان رأی دهد، مرز میان پردازش‌های درون‌دستگاهی و تعهدات عمومی حریم خصوصی شرکت‌ها دستخوش تحولی جدی خواهد شد.

نتیجه‌ی نهایی این پرونده هنوز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد و هرگونه پیش‌بینی قطعی درباره‌ی تغییر قابلیت‌های تشخیص چهره در Photos شتاب‌زده به نظر می‌رسد. آنچه تا این لحظه قطعی است، صدور یک رأی ترکیبی است؛ بخشی از ادعاهای شاکیان کوچک‌تر شد، اما پرسش بنیادین درباره‌ی میزان کنترل اپل بر داده‌های چهره‌ی کاربران همچنان پابرجا مانده و باید در دادگاه مورد رسیدگی قرار گیرد.